Studopediya

КАТЕГОРИЯ:


Астрономия- (809) Биология- (7483) Биотехнологии- (1457) Военное дело- (14632) Высокие технологии- (1363) География- (913) Геология- (1438) Государство- (451) Демография- (1065) Дом- (47672) Журналистика и СМИ- (912) Изобретательство- (14524) Иностранные языки- (4268) Информатика- (17799) Искусство- (1338) История- (13644) Компьютеры- (11121) Косметика- (55) Кулинария- (373) Культура- (8427) Лингвистика- (374) Литература- (1642) Маркетинг- (23702) Математика- (16968) Машиностроение- (1700) Медицина- (12668) Менеджмент- (24684) Механика- (15423) Науковедение- (506) Образование- (11852) Охрана труда- (3308) Педагогика- (5571) Полиграфия- (1312) Политика- (7869) Право- (5454) Приборостроение- (1369) Программирование- (2801) Производство- (97182) Промышленность- (8706) Психология- (18388) Религия- (3217) Связь- (10668) Сельское хозяйство- (299) Социология- (6455) Спорт- (42831) Строительство- (4793) Торговля- (5050) Транспорт- (2929) Туризм- (1568) Физика- (3942) Философия- (17015) Финансы- (26596) Химия- (22929) Экология- (12095) Экономика- (9961) Электроника- (8441) Электротехника- (4623) Энергетика- (12629) Юриспруденция- (1492) Ядерная техника- (1748) Arhitektura- (3434) Astronomiya- (809) Biologiya- (7483) Biotehnologii- (1457) Военни бизнесмен (14632) Висока technologies- (1363) Geografiya- (913) Geologiya- (1438) на държавата (451) Demografiya- ( 1065) Къща- (47672) журналистика и смирен (912) Izobretatelstvo- (14524) външен >(4268) Informatika- (17799) Iskusstvo- (1338) историята е (13644) Компютри- (11,121) Kosmetika- (55) Kulinariya- (373) културата е (8427) Lingvistika- (374) Literatura- (1642) маркетинг-(23702) математиците на (16968) Механична инженерно (1700) медицина-(12668) Management- (24684) Mehanika- (15423) Naukovedenie- (506) образователна (11852) truda- сигурност (3308) Pedagogika- (5571) Poligrafiya- (1312) Politika- (7869) Лево- (5454) Priborostroenie- (1369) Programmirovanie- (2801) производствено (97 182 ) индустрия- (8706) Psihologiya- (18388) Religiya- (3217) Svyaz (10668) Agriculture- (299) Sotsiologiya- (6455) на (42831) спортист строително (4793) Torgovlya- (5050) транспорт ( 2929) Turizm- (1568) физик (3942) Filosofiya- (17015) Finansy- (26596) химия (22929) Ekologiya- (12095) Ekonomika- (9961) Electronics- (8441) Elektrotehnika- (4623) Мощност инженерно ( 12629) Yurisprudentsiya- (1492) ядрена technics- (1748)

Populyatsiyalar sanyn retteu




Populyatsiyalardyң zhұmys іsteuі mekendeu tyғyzdyғymen baylanysқan. Aumaқty ұtymdy paydalanu tyғyzdyқtyң belgіlі shekteluіn, daraқtardyң (toptardyң) keңіstіkte shoғyrlanuyn kөzdeydі. Население іshіndegі черта-Lardy zhүzege Asir, kerіsіnshe, baylanystardyң tұraқty қoldanyluyn қamtamasyz etetіn daraқtardyң belgіlі shoғyrlanuyn talap etedі. Ol kezde ekі biologiyalyқ mіndet teңestіrіlgen deңgeyіn mekendeudің oңtayly tyғyzdyғy tүsіnedі Dep.

Mekendeu tyғyzdyғyn oңtayly deңgeyde ұstap tұru - kerі Bailanys printsipі boyynsha әreket etetіn kүrdelі biologiyalyқ retteu protsesі.

Populyatsiyanyң mekendeu tyғyzdyғyn өsіmtaldyқ пени өlіmdі retteu arқyly oңtayly deңgeyde ұstap tұruғa Bolado. Zhalpy zhaғdayda, populyatsiyada mekendeu tyғyzdyғynyң ұlғayuy populyatsiyanyң өsu zhyldamdyғynyң tөmendeuіne zhane население іshіndegі daraқtar bәsekelestіgіnің ұlғayuy Салда-Рин өlіmnің artuyna әkeledі. Mysaly, balyқtarda uyldyryқ shashқan Ер-Lerdo uyldyryқtyң zhiyntyқ mөlsherі ұlғayғanda tөldің tіrі қaluy zhane onyң өsu қarқyndary azayady. Aқtөbe oblysynyң қasқyrlarynda tyғyzdyқ zhoғary bolғanda tөldің өlіmі Artada да, үlken ұrғashylardyң kөbeyuі keshіktіrіledі.

Zhanuarlarda өsіmtaldyқ пени өlіmdі retteu protsesterіnde himiyalyқ retteu keңіnen taralғan. Mysaly, ұn Кара қoңyzynda belgіlі tyғyzdyқ tamaқ zhetіspeuі sebebіnen anyқtalmaydy, ол erekshe без - etilkvinonnyң газ tәrіzdі tүzіndіlerіnің retteushі әserіmen baylanysty. Осите tүzіndіnің bөlіnu қarқyn-dylyғy baylanystardyң zhiіlіgіne (yaғni mekendeu tyғyzdyғyna) Tour пропорционална-ната; onyң әreketі - balaң құrttardyң өsuі променена damuynyң bayaulauynan, Ал концентрации на CO artқanda olardyң өlіmі kөbeyuіnen ayқyndalady. Kөptegen basқa zhanuarlar: balyқtar, amfibiyalar, қarapayymdylar, ұlular, tіken terіlіler, Shayan tәrіzdіler ushin osyғan ұқsas retteu tүrlerі anyқtalғan.



Tәrtіbі arқyly retteu zhoғary zhanuarlarғa асо tәn. Kөptegen Жануария-Lardy mekendeu tyғyzdyғy ұlғayғanda daraқtardyң tіkeley baylanystarynyң zhiіlіgі kannibalizmge әkeledі. Mysaly, құstarda үlken balapandar ни покаже zhetіspegende өzіnің tuystastaryn zhep қoyady. Tәrtіptіk retteu kөbіnese население іshіndegі toptardyң құrylymymen baylanysқan. Mysaly, Цейлон-dyқ makakalarda ни покаже zhetіspegende tөmen rangty daraқtardyң қalypty қorektenu mүmkіndіgі bolmaydy да, өledі; nәtizhesіnde bұl maymyldar populyatsiyalarynyң өlshemderі ни покаже bazasynyң өzgerіsіne anyқ әser etedі.

Құrylym arқyly retteu ұrpaқtanudyң tәrtіptіk zhane fiziologiyalyқ mehanizmderіn қozғaydy. Toptardaғy өzara қatynastardyң құrylymdandyryl-ғandyғy saldarynan daraқtardyң БЛП bөlіgі қobalzhushylyқ zhaғdayyna (Стреса-ке) ұshyraydy. Mekendeu tyғyzdyғy zhoғary bolғanda populyatsiyada strestің zhalpy deңgeyі Artada. Стресът daraқtardyң fiziologiyalyқ zhaғdayyna (Cape-Ly, стрес gormondary kontsentratsiyasynyң өsuіne) әser etedі, bұl қalay bolғanda да, zhanuarlardyң өlіmіne әkeluі mүmkіn. Стресът deңgeyі високоговорител-synyң kөbeyu қarқyndylyғyn retteude maңyzy бар Стресът zhaғdayy ұrpaқtanu funktsiyalaryn gormondyқ tөmendetedі. Стресът zhaғdayyn yntalandyruda agressivtі tәrtіbі үlken atқarady роля, ол populyatsiyada mekendeu tyғyzdyғy ұlғayғan kezde Artada. Keybіr zhaғdaylarda агресия Санда shekteudің tіkeley фактори retіnde Болу mүmkіn. Mysaly, үy tyshқandarynyң Сана променена mekendeu tyғyzdyғynyң өsuі tөbelester sanynyң kөbeyuіmen zhalғasady. Belgіlі shamaғa zhetkende tөbelesterdің zhiіlіgі tөl өlіmіnің ұlғayuynan, Согндал-ак стрес reaktsiyanyң дама arқyly tyғyzdyқtyң әrі қaray өsuіn shekteu фактори Болдън.

Daraқtar dispersiyasyn keңіstіkte retteu. Keңіstіktegі дисперсия - kөbeyetіn toptamalar құramynan daraқtardy shyғaru. Sonymen bіrge население е-Alyp zhatқan aumaқ keңeytіledі де, oңtayly tyғyzdyқ azaytylmaydy Сана.

§4 Қauymdastyқtar ekologiyasy - synecology

Synecology Немес biogeocenology ekologiyalyқ elementterdі zhane biosferanyң құramdyқ елементарен bіrlіkterіnің: biotsenozdardyң, biogeo-tsenozdardyң zhane ekozhүyelerdің sipattamalaryn zerdeleydі.

4.1 биоценоза, biogeocoenosis zhane ekozhүye turaly ұғym

Ekologiyanyң negіzgі obektіsі ekologiyalyқ zhүye bolyp tabylady. Berіlgen termindі ekologiyaғa aғylshyn botanigі A. Arthur Tansley (1935zh.) Engіzgen.

Ekozhүye - zattyқ-energetikalyқ zhane aқparattyқ өzara әrekettesu Лерма bіrіktіrіlgen, әr tүrlerdің tіrі organizmderіnің zhane olardyң mekendeu ortasynyң keңіstіktіk anyқtalғan zhiyntyғy.

Ekozhүye ұғymy organizmderdің zhane mekendeu ortasynyң salystyr-малък tүrde қarapayym zhasandy keshenderіne де (аквариум zhyly Zhi, biday alқaby) tabiғi keshenderіne де (Орман, batpaқ, Кол, mұhit, биосферен) қatysty.

Gers betіndegі әrbіr ekozhүyege abiotikalyқ компонент - биотоп Немес екотоп (landshafttary, klimattyқ, topyraқ, gidrologiyalyқ zhaғdaylary bіrdey uchaske) zhane biotikalyқ компонент - қauymdastyқ Немес биоценоза (berіlgen biotopty mekendeytіn barlyқ tіrі organizmderdің zhiyntyғy) kіredі. Биотоп қauymdastyқtyң barlyқ mүshelerі ushin mekendeytіn zhalpy oryn bolyp tabylady. Biotsenozdar өsіmdіkterdің, zhanuarlardyң zhane mikroorga-nizmderdің kөptegen tүrlerіnің өkіlderіnen құralady. Biotsenozda әrbіr tүr әr tүrlі zhynys пени zhastaғy kөptegen daraқtarmen berіlgen. Olar население-Lardy Немес ekozhүyedegі berіlgen tүr populyatsiyasynyң БЛП bөlіgіn құraydy.

Қauymdastyқ mүshelerі mekendeu ortasymen tyғyz өzara әrekettesedі; biotsenozdy biotoptan ZhEKe қarastyru қiyn Bolado. Sondyқtan Olard biogeocoenosis atauymen bіrіktіredі (1,7-Suret):

Биотоп биоценоза + = Biogeocoenosis.

Biogeocoenosis - bұl Ер үstіndegі елементарен ekozhүye, tabiғi ekozhүyeler-dің бар boluynyң Busta tүrі.

Kөptegen biogeotsenozdar ushin өsіmdіktің belgіlі tipі anyқtaushy Sipat-Тама bolyp tabylady, ол boyynsha bіrtektі biogeotsenozdardyң berіlgen ekologiyalyқ қauymdastyққa (қayyң ormany, қalyң bұtaly мангрово shөbі, bozdala zhane t.s.s. қauymdastyқtar) tiesіlіgі turaly aytady.

Ekozhүyelerdің maңyzdy sipattamasy tүrlіk құramnyң Aluan tүrі bolyp tabylady. Sonymen bіrge bіrқatar zaңdylyқtar ayқyndalady:

- Ekozhүye shegіndegі биотоп zhaғdaylary neғұrlym Aluan tүrlі Bolsa, sәykes biotsenozda soғұrlym kөp tүr Bolado;

- Ekozhүyede neғұrlym kөp tүr Bolsa, sәykes tүrlіk populyatsiyalarda soғұrlym Ал daraқtar sanalady;

- Biotsenozdyң Aluan tүrlerі neғұrlym kөp Bolsa, ekozhүyenің екология-lyқ tұraқtylyғy soғұrlym үlken; Aluan tүrlerі Ал biotsenozdar basym tүrler sanynyң үlken auytқuyna ұshyratylғan;


1,7-Suret - Biogeocoenosis sұlbasy

- Adammen paydalanylatyn tүrlerdің БЛП Немес өte Ал sanymen berіlgen zhүyeler өzіnің Tabigaty boyynsha tұraқsyz zhane өzіn-өzі қoldauғa қabіletsіz.

Ekozhүyenің eshқanday bөlіgі ekіnshіsіnsіz tіrshіlіk almaydy ете. Егер ekozhүyenің БЛП komponentі өzgerse, bұl ekozhүyenің basқa komponentterіnde өzgerіsterdің Платен boluyna әkeledі.

4.2 Ekozhүyelerdegі tүr aralyқ baylanystardyң negіzgі tүrlerі

Әr tүrlі қorektіk deңgeylerge tiesіlіlіk zhane БЛП ekozhүyenің mүshelerі arasyndaғy zhergіlіktі ayyrmashylyқtar organizmder arasyndaғy tүr aralyқ biotikalyқ өzara қatynastardyң barlyқ nұsқalaryn anyқtaydy. Kөptegen zhaғdaylarda Olar өzara әreket etetіn populyatsiyalar sanyna әser ETU tүrіnde berіluі mүmkіn (1.1 keste).

1.1 keste - БЛП tүr sanynyң ekіnshіsіnің sanyna әser etuіne baylanysty tүr aralyқ қatynastardyң zhіkteluі

Bіrіnshі tүrdің ekіnshіge әserі Ekіnshі tүrdің bіrіnshіge әserі Өzara әrekettesu tipі нос
Beytaraptylyқ Өzara әrekettesudің bolmauy

1.1 kestenің zhalғasy

- Amensalizm (антибиоза) Bir zhaқty қysym до шоу (saңyrau-құlaқtar - antibiotikter өndіrgіshterі zhane bakteriyalar; fitontsidter zhane өsіmdіkter ziyankesterі)
+ Коменсализъм Bir zhaқty қolayly zhaғday (Arystan zhane убедителен - өlіmtіkter; акула zhane balyқtar - zhabysқaқtar, aғashtar қuys-taryndaғy Немес bұtaқtaryndaғy құstar; өsіmdіkter tұқymdary променена zhemіsterіnің taraluy)
- - Bәsekelestіk Tour қysym до шоу Немес bәsekelіk yғystyru tүrіndegі өzara shekteu (қoy-ЗУБ променена үy қoyandary; ак tүlkі zhane полярен zhapalaғy; Орман kemіrgіshterі-nің әr tүrlerі)
+ - Қanaushy ресурс Bir zhaқty қanau (өsіmdіkter променена өsіmdіkpen қorektenetіn zhanuarlar; zhyrtқyshtar zhane olardyң құrbanda-Ри (zhyrtқyshtyқ) Жануария-қozhayyn zhane іshek құrty паразитни (паразитизъм))
+ + Мутуализъм (симбиоза) Өzara қolayly zhaғday (қyna - saңy-rauқұlaқ пени baldyrdyң симбиози; kүrdelі asқazandardyң zhane kүyіs қayyratyn zhanuarlardyң shaғyn За)
± ± Өt Жоли operatsiyasy Өzara қolayly zhaғday, қanaumen aralas (gүldі өsіmdіkter zhane Olard tozaң-dandyratyn zhәndіkter променена құstar; өsіmdіk shіrkeyі zhane құmyrsқalar)

Eskertu: (0) - әserdің bolmauy; (-) - Қysym до шоу; (+) - Қolayly zhaғday.

Tүr aralyқ bәsekelestіk қauymdastyқtyң tүr құrylymyn қoldaudyң negіzgі mehanizmderіnің bіrі bolyp tabylady. Bәsekelestіktің өzara әreket-tesetіn tүrlerge tіkeley қysym kөrsetumen zhalғasuy mіndettі Emesa (интер-конференция) bіraқ ресурс - қorek, keңіstіk, baspanalar zhane t.s.s. ushin қaқtyғy-корт olardyң populyatsiyalarynyң sanyn shekteydі. Sonymen bіrge население-ЗУБ arasynda dinamikalyқ bәsekelіk тепе-teңdіktі ornata mүmkіn Bolado. Basқa zhaғdaylarda, tүrlerdің bіreuіnің ekologiyalyқ қuysy үlken bolғanda, basқa tүrdegі populyatsiyany bәsekelіk yғystyru Немес bәsekelіk shyғaru, yaғni amensalizmmen zhaқyndasu bayқalady. Zhyrtқyshtyқtan erekshelіgіnde, tүr aralyқ bәsekelestіk өzgertіlmeydі zhane асо әlsіz bәsekelestің өlіmіmen Немес такива қauymdastyқtan yғystyryp shyғarumen ғana ayaқtalady. Bұl zaңdylyқ GF Gauzenің bәsekelіk shyғaru printsipі atalady Dep.

Bәsekelestіk biotsenozdardyң құrylymyna үlken әser etedі. Onyң arқasynda belgіlі йерархия ornatylady, қauymdastyқtyң basym zhane tұrlausyz mүshelerі bөlіnedі, populyatsiyalar sanynyң ара қatysy құrylady.

1.1 kestede sipattalғan қatynastardyң kөpshіlіgіne tүr aralyқ қana Emesa, sonymen bіrge tүr іshіndegі өzara әreketter tәn. Olardyң barlyғy солна Немес basқa tүrde adamzat қoғamynda ayқyndalady. Tabiғatқa қatysty Адам kөbіnese tiptіk қanaushy retіnde Bolado; onyң құrbandarynyң sheңberі KEZ kelgen zhyrtқyshқa қaraғanda өlshemsіz Bolado. Al қorshaғan Орта bұzyp zhane lastap Адам қalғan tүrlerdің kөpshіlіgіn өktemder променена құrbandarғa aynaldyrady.

4.3 Ekologiyalyқ қuys

Zhoғaryda aytylғanday, әrbіr tүr biotsenozda naқty populyatsiyamen kөrsetіlgen. Onyң ekozhүye құramyndaғy Орна, БЛП zhaғynan, abiotikalyқ zhaғdaylarғa қoyylatyn talaptar zhinaғymen, ал ekіnshі zhaғynan, basқa tүrler populyatsiyalarymen baylanystar keshenіmen zhane biotsenozdyң zhalpy funktsiyalaryna қatysu tүrіmen anyқtalady. Bіryңғay kөp tүrlіk қauymdastyқ құramynda ұzaқ uaқyt Болу өzara қatynastar zhүyesіnің evolyutsiyalyқ қalypta-suyna әkeldі, ол kezde әrbіr tүr biotsenozdyң құramynda keңіstіktіk zhane funktsionaldyқ tүrde belgіlі oryn ALADI. Onyң bұl Орна tүrdің ekologiyalyқ қuysy retіnde қarastyrylady.

. J. Hatchinsonnyң anyқtamasy boyynsha, ekologiyalyқ қuys (1957 гр.) - Bұl belgіlі tүrdegі organizmderdің ortanyң abiotikalyқ zhaғdaylarymen zhane tіrі organizmderdің basқa tүrlerіmen baylanystarynyң somasy. Bұl tұzhy-rymdama ekologiyalyқ қuysty kөp өlshemdі keңіstіk retіnde kөrsetedі, onyң kөptegen osterіnің әrқaysysy boyynda tүrdің ZhEKe ekologiyalyқ faktorlarғa қoyatyn talaptarynyң shekterі salynғan. Tүrdің ortaғa қoyatyn talaptaryna sәykes keletіn kөp өlshemdі keңіstіktің kөlemі - іrgelі (potentsialdyқ) қuys, ал naқty ekozhүyedegі tүrlіk populyatsiyanyң naқty Орна іske asyrylғan қuys atalady Dep. Әdette іske asyrylғan қuys іrgelі қuystan когото Bolado, sebebі әrbіr biotsenozda tүrge sәykes keletіn sharttardyң БЛП bөlіgі не bolmaydy не bіrіnshі kezekte, ylғi да oryn alatyn bәsekelіk өzara қatynastardan іske Asyr almaydy.

4.4 ekozhүyelerdegі zattar разнообразен енергиен aғyndary

Енергийна kөzі кун energiyasynyң aғyny L bolyp tabylady. Onyң kөp bөlіgі (L ф) Zhylu tүrіnde shashyraydy. Energiyanyң өsіmdіktermen tiіmdі zhұtylғan bөlіgі (L а) фотосинтеза protsesіnde kөmіrsutekterdің zhane basқa organikalyқ zattardyң himiyalyқ baylanystarynyң energiyasyna P г tүrlenedі. Bұl ekozhүyenің zhalpy bіrіnshі rettіk өnіmі (ZHBӨ, брутната өnіm). Onyң zattarynyң БЛП bөlіgі өsіmdіkterdің Tynys aluy protsesіnde totyғady zhane өsіmdіkte zhүretіn basқa biohimiyalyқ protsesterde paydalanylatyn energiyany R bosatady zhane aқyrynda Zhylu tүrіnde shashyraydy.

Zhaңadan tүzіlgen organikalyқ zattardyң қalғan bөlіgі өsіmdіkter biomassasynyң өsіmіn АЬ = P N - ekozhүyenің таза bіrіnshі rettіk өnіmіn (TBӨ, нетно өnіm) қamtamasyz etedі: P п = P г-R. Таза өnіmnің zhalpy өnіmge қatynasy, yaғni fotosintezdің tiіmdіlіk koeffitsientі (K EFF. = P N / P г) өsіmdіkter tipіne baylanysty Bolado. Ol zhyldam өsetіn БЛП zhyldyқ shөpterde үlken (0.7 бърлогата 0.85-ке deyіn) bіraқ өsіmdіkter өte қarқyndy Tynys alatyn Tropic Ormandy kіshі (0.2 ... 03).

Әr tүrlі ekozhүyelerdің maңyzdy sipattamalary Согндал-ак өnіmdі koeffitsientter - өnіmnің biomassaғa қatynastary: P г / B zhane P N / B bolyp tabylady. Olar өmіrіnің ұzaқtyғy қysқa ұsaқ organizmder (планктон, БЛП zhyldyқ shөpter) қauymdastyқtarynda ylғi да үlken.

Biomassanyң өsіmі paydalanylady: сх bөlіgі fitofagtarmen tұtyny-прагчета, қalғanyn saprofagtar променили redutsentter қayta өңdeydі. Fitofagtar zhane basқa zhanuarlar қorektenedі, kөbeyedі, өsedі zhane Согндал-ак өnіm beredі. Bұl ekozhүyenің ekіnshі rettіk өnіmі. Ol тек biomassamen ғana Emesa, sonymen bіrge zhanuarlardyң tіrshіlіk әreketіnің keybіr өnіmderіmen (tөl, zhұmyrtқalar, Zhibek, топка zhүn, sүt, balauyz) tүzіlgen.

Tұraқty ekozhүyenің zhiyntyқ biomassasy salystyrmaly tүrde tұraқty. Bir қorektіk deңgeyden ekіnshіge auysқanda қolayly energiyanyң БЛП bөlіgі (N ф) қabyldanbaydy, БЛП bөlіgі Zhylu, ekskrementter (N а) tүrіnde berіledі, ал БЛП bөlіgі Tynys aluғa (R) zhұmsalady. Horta eseppen, сх қorektіk deңgeyden ekіnshіge auysқanda zhalpy енергийни shamamen сх Roethke azayady. Berіlgen zaңdylyқ Lindemannyң R. (1 942 гр.) Energiyalar piramidasynyң erezhesі Немес той payyz erezhesі atalady Dep. Taғamdyқ tіzbek neғұrlym ұzynyraқ Bolsa, onyң ayaғyna қaray қolayly енергия soғұrlym қalady Ал. Sondyқtan қorektіk deңgeyler Сана eshқashan да kөp bolmaydy. Zhalpy alғanda Биосферен ushin таза bіrіnshі rettіk өnіmdі mүmkіn tұtynu үlesі (zhoғary rettі konsumentter deңgeyіnde) БЛП payyzdan aspaydy. Berіlgen zaңdylyқ R. Lindemannyң БЛП payyz erezhesі atalady Dep.

Energiyanyң қasietterі termodinamikanyң bіrіnshі zhane ekіnshі zaңdary мъже anyқtalady.

Termodinamikanyң bіrіnshі zaңy: енергия БЛП tүrden ekіnshіge өtuі mүmkіn - ол zhoғalmaydy zhane қayta құrylmaydy.

Termodinamikanyң ekіnshі zaңy: energiyanyң қanday га БЛП bөlіgі ylғi да paydalanu ushin қolaysyz - Zhylu energiyasy tүrіnde shashyraytyn bolғandyқ-тен - kinetikalyқ energiyanyң (mysaly, zharyқtyң) potentsialdyқ energiyaғa (mysaly, himiyalyқ қosylystar energiyasyna) өzdіgіnen tүrlenu tiіmdіlіgі ylғi да 100% -dan кого ,

Ekozhүyege syrttan tүsetіn energiyanyң mөlsherі ekozhүyeden ketetіn zhane ekozhүyede қalatyn energiyanyң somasyna teң. Energiyany tasymaldau protsesіnің tiіmdіlіgі eshқashan 100% -ғa zhetpeydі, sondyқtan energiyanyң БЛП bөlіgі Zhylu tүrіnde zhoyylady. Zhylu energiyasynyң eshқashan да paydaly zhұmysқa tolyғymen tүrlenuіnің mүmkіn Emesa ekenі belgіlі. Osyғan ұқsas tүrde tіrі zhүyelerde taғammen tүsken zhoғary energetikalyқ қosylystardyң ydyrauy protsesіnde bosatylatyn energiyanyң barlyғy basқa reaktsiyalarda paydalanyluy mүmkіn, өytkenі energiyanyң БЛП bөlіgі zhyluғa tүrlenedі. Nelіkten bіzdің taғamdyқ tіzbekterdің shyңynda organizmderdің edәuіr Ал sanyn kөretіnіmіzdің sebepterіnің bіrі osynda. Taғamdyқ tіzbek boyynsha өrleudің әrbіr kezeңіnde energiyanyң zhұmsaluy shyңynda organizmderdің Shamal Сана ғana boluyna әkeledі. Energiyany taғamdyқ tіzbek boyymen tasymaldau protsesіnde bөlіnetіn energiyanyң mөlsherі syrtқy kөz (mysaly, кун energiyasy) esebіnen tolyғady.

Модерен петобой uaқytta mynaday tүsіnіk қalyptasқan, oғan sәykes термодинамична Single zaңdary aғyny бар boyynsha енергия ashyқ zhүyelerde energiyany tasymal-daytyn tsiklder tүrіnde dinamikalyқ құrylymdar - zattyң rettelgen aynalymdary amalsyz Платен Bolado. Biotikalyқ Aynalov депа atalғan, biosferadaғy organikalyқ Zatti sintezdeu zhane ydyratu tsiklі.

Organizmderdің, ekozhүyelerdің zhane zhalpy alғanda biosferanyң maңyzdy termodinamikalyқ sipattamasy - іshkі rettelgendіktің zhoғary deңgeyіn Zhasa zhane Koldau қabіlettіlіgі.

4.5 biotsenozdyң қorektіk құrylymy

Әrbіr ekozhүyege қorektenu tәsіlі boyynsha azhyratylatyn әr tүrlі organizmder toptary kіredі (biotsenozdyң қorektіk құrylymy).

Avtotroftar ( "өzdіgіnen қorektenushіler") - Photosynthesis (Zhasyl өsіmdіk трето) zhane хемосинтеза (енергия kөzі retіnde sutektің, kүkіrttің, kүkіrttі sutektің, ammiaktyң, temіrdің totyғuyn paydalanatyn bakteriyalar) protsesterі arқyly organikalyқ Emesa zattardan - kөmіrtek oksidіnen zhane Судан өz denesіnің organikalyқ zatyn tүzetіn organizmder. Avtotroftar barlyқ tіrі tіrshіlіktің negіzgі massasyn құraydy zhane KEZ kelgen ekozhүyede barlyқ Жана organikalyқ zattyң tүzіluі ushin tolyғymen zhauap beredі, yaғni өnіm өndіrushіler - ekozhүyeler produtsentterі bolyp tabylady.

Geterotroftar (әrtektі қorektіler) - basқa organizmderdің dayyn organikalyқ zatyn zhane olardyң tіrshіlіk әreketіnің өnіmderіn tұtynatyn organizmder. Bұl barlyқ zhanuarlar, saңyrauқұlaқtar zhane bakteriyalardyң үlken bөlіgі. Geterotroftar organikalyқ zattardy tұtynushylar zhane ydyratқyshtar (bұzushylar) retіnde Bolado. Қorektenu kөzderіne zhane ydyra-tuғa қatysuyna baylanysty Olar Согндал-ак bіrneshe kategoriyalarғa bөlіnedі: konsumentter, detritofagtar zhane redutsentter.

Konsumentter - tіrі organizmderdің organikalyқ zattaryn tұtynushy-ЗУБ. Olardyң қataryna tөmendegіler zhatady:

- Өsіmdіkpen қorektenetіn zhanuarlar (bіrіnshі rettіk konsumentter - fitofagtar) tіrі өsіmdіktermen қorektenetіnder (өsіmdіk shіrkeyі, Kok shegіrtke, қoy zhane TB);

- Basқa zhanuarlardy zheytіn на қorektіler (ekіnshі rettіk konsumentter - zoofagtar) - fitofagtarғa ғana Emesa, sonymen bіrge basқa zhyrtқyshtarғa Shabu zhasaytyn әr tүrlі zhyrtқyshtar;

- Қozhayyn тяло zattary esebіnen Омир sүretіn parazitter (үshіnshі rettіk konsumentter); bұl zhanuarlar (құrttar, zhәndіkter, keneler) ғana Emesa, sonymen bіrge mikroorganizmder (virustar, bakteriyalar, қarapayymdylar), Согндал-ак keybіr saңyrauқұlaқtar променена өsіmdіkter;

- Simbiotroftar - bakteriyalar, saңyrauқұlaқtar, қarapayymdylar, Olar shyryndarmen zhane қozhayyn-organizmnің необходимо sularymen қorektenіp, sonymen bіrge ол ushin maңyzdy қorektіk funktsiyalardy oryndaydy; bұl kөptegen өsіmdіkterdің tamyrdan қorektenuіne қatysatyn mitselialdy saңyrauқұlaқtar; kүyіs қayyratyn zhanuarlardyң kүrdelі asқazandaryna mikrobtar zhinaluy zhane t.s.s.

Detritofagtar Немес saprofagtar - өlі organikalyқ zatpen - өsіmdіkter променена zhanuarlar қaldyқtarymen қorektenetіn organizmder. Bұl әr tүrlі shіrіtkіsh bakteriyalar, saңyrauқұlaқtar, құrttar, zhәndіkterdің balaң құrttary zhane basқa zhanuarlar. Detritofagtar topyraқtyң, Shym tezektің, су aydyndarynyң tүptіk shөgіndіlerіnің tүzіluіne қatysady.

Redutsentter - bakteriyalar zhane tөmen saңyrauқұlaқtar - organikanyң ydyrauyn onyң tolyқ mineraldanuyna deyіn zhetkіzіp zhane ekozhүye ortasyna kөmіrtek oksidіnің, sudyң zhane mineraldyқ elementterdің soңғy bөlіkterіn қaytaryp, konsumentter променена saprofagtardy bұzu zhұmysyn ayaқtaydy.

Organizmderdің barlyқ atalғan toptary KEZ kelgen ekozhүyede бутер пяна енергия aғyndaryn kelіstіrіp, өz aralarynda tyғyz өzara әrekettesedі. Olar-dyң bіrlesіp қyzmet etuі тек қana biotsenozdyң құrylymy променена tұtastyғyn ұstap tұrmay, sonymen bіrge ekozhүyenің, onyң ortasynyң өzdіgіnen tazarty-luyn қamtamasyz etіp, biotoptyң abiotikalyқ komponentterіne eleulі әser etedі. Mysaly Байкал kөlіnің suyn tazartuda kіshkentay epishura shayanynyң үlken роля atқaratyny belgіlі.

4.6 Taғamdyқ tіzbekter zhane қorektіk deңgeyler. Ekologiyalyқ piramidalar

Биоценоза mүshelerі arasyndaғy taғamdyқ өzara қatynastardy қadaғalay otyryp, organizmder қorektenuіnің taғamdyқ tіzbekterіn zhane taғamdyқ zhelіlerіn құruғa Bolado. Taғamdyқ tseriyanyң mysaly kelesі tіzbektіlіk Болу mүmkіn "mikrobaldyrlar (фитопланктон) ® өsіmdіkpen қorektenetіn ұsaқ Shayan tәrіzdіler (зоопланктон) ® е ​​қorektі planktonofagtar (құrttar, Shayan tәrіzdіler, ұlular, tіken terіlіler) ® balyқtar (zhyrtқysh balyқtar tіzbektіlі-gіnің 2 ... 4 buyny mүmkіn Bolado) ® ® tүlender ак иде. "

Taғamdyқ tіzbekterdің bіrneshe tipіn azhyratady.

Zhayylymdyқ taғamdyқ tіzbekter Немес қanaushylar tіzbekterі produtsentterden bastalady. Mұnday tіzbekter ushin БЛП қorektіk deңgeyden ekіnshіge auysқanda populyatsiyalardyң tyғyzdyғy, kөbeyu zhyldamdyғy zhane биомаса boyynsha өnіmdіlіk БЛП mezgіlde azayғanda daraқtar өlshemderіnің ұlғayuy tәn Bolado. Mysaly, zhoғaryda keltіrіlgen teңіzdіk taғamdyқ tіzbek.

Parazitter tіzbekterі populyatsiyalardyң Сана, kөbeyu zhyldamdyғy zhane tyғyzdyғy БЛП mezgіlde ұlғayғanda daraқtar өlshemderіnің azayuymen sipattalady. Mysaly, taғamdyқ tіzbek "siyr Sone ® ® ® bakteriyalar saprofagtar".

Redutsentterden ғana tұratyn detrittіk tіzbekter ( "tүsken zhapyrak-катран ® zeңdі saңyrauқұlaқtar ® bakteriyalar") parazitter tіzbekterіmen ұқsas. Sonymen Егер, әdette bolatynday, olarғa konsumentter - detritofagtar (құrttar, zhәndіkterdің balaң құrttary) kіrse, zhartylay Фондация қanaushylar променена parazitter tseriyalaryna auysady.

Taғamdyқ қatynastardyң belgіlі tіzbektіlіgіnің arқasynda organizmder-dің belgіlі tobynyң қorektenuіmen baylanysty ekozhүyedegі затягане пени energiyany tasymaldaudyң ZhEKe қorektіk deңgeylerіn azhyratady. Sonymen, barlyқ ekozhүyelerde bіrіnshі қorektіk deңgeydі produtsentter - өsіmdіkter; ekіnshіsіn - bіrіnshі rettіk konsumentter (fitofagtar); үshіnshіsіn - ekіnshі rettіk Konsu-mentter (zoofagtar) zhane TB құraydy. Kөptegen zhanuarlar (mysaly, sұr egeuқұyryқ, Konyr Ayu, Адам) БЛП Emesa, bіrneshe deңgeylerde қorektenedі.

Әr tүrlі ekozhүyelerdің қorektіk deңgeylerіnің zhiyntyқtary sannyң, biomassalar променена energiyalardyң қorektіk piramidalarynyң kөmegіmen modeldenedі (1.8-Suret).


1.8 Suret - Қarapayym қorektіk piramidanyң mysaly

(Yu Odum boyynsha 1975 гр.)

Kәdіmgі Sandar piramidalarynyң, yaғni berіlgen ekozhүyenің қorektіk deңgeylerіnің әrқaysysynda daraқtar Сана kөrsetіluіnің өte keң negіzі бар (produtsentter Сана kөp) zhane soңғy konsumentterge қaray kүrt tarylady (1.8-Suret, а). Sonymen bіrge "satylar" Сана когото degende 1 ... 3 Roethke azhyratylady. Bіraқ bұl тек shөp қauymdastyқtaryna - shabyndyқ Немес dalalyқ биоресурси-darғa ғana dұrys Bolado. Егер Орман қauymdastyғyn қarastyrsa (БЛП aғashta myңdaғan fitofagtar қorektenuі mүmkіn) Немес Егер БЛП қorektіk deңgeyde өsіmdіk shіrkeyі zhane pіl siyaқty әr tүrlі fitofagtar Bolsa, картина kүrt bұzylady.

Bұl bұzyludy biomassalar piramidasynyң kөmegіmen zheңuge Bolado. Gers betіndegі ekozhүyelerde өsіmdіkter biomassasy zhanuarlar biomassasynan ylғi да eleulі artyқ, ал fitofagtar biomassasy zoofagtar biomassasynan ylғi да artyқ Bolado (1.8-Suret, б).

Su әsіrese teңіz ekozhүyelerі ushin biomassalar piramidalary basқasha Bolado: zhanuarlar biomassasy әdette өsіmdіkter biomassasynan artyқ. Bұl biomassalar piramidalarymen daraқtar ұrpaқtarynyң әr tүrlі қorektіk deңgeylerde tіrshіlіk etuіnің ұzaқtyғy zhane biomassanyң tүzіlu zhane zhelіnu zhyldamdyғy esepke alynbauymen sebeptelgen. Teңіz ekozhүyelerіnің Busta produtsentі фитопланктон bolyp tabylady, onyң ұrpaқtanatyn үlken потенциали бар zhane ұrpaқtary zhyldam auysady. Mұhitta БЛП zhyl іshіnde fitoplanktonnyң 50 ұrpaғyna deyіn auysuy mүmkіn. Zhyrtқysh balyқtar (іrі ұlular променена Kitter) өzіnің biomassasyn zhinaғansha, fitoplanktonnyң kөptegen ұrpaғy auysady, olardyң zhiyntyқ biomassasy edәuіr artyқ. Sondyқtan ekozhүyelerdің қorektіk құrylymyn kөrsetudің вагон tәsіlі tіrі zattyң tүzіlu zhyldamdyғynyң, өnіmdіlіgіnің piramidalary bolyp tabylady (1.8 Suret-в). Olard әdette өnіmnің energetikalyқ kөrsetіluіn eskerіp, energiyalar piramidalary ataydy Dep.

4.7 Ekozhүyelerdің tұraқtylyғy zhane tabiғi дама

Tabiғi ekozhүyelerde organizmder populyatsiyalary kүyіnің tұraқty өzgerіsterі Bolado, Olar abiotikalyқ zhane biotikalyқ faktorlardyң kөp sanynyң әr tүrlі kezdeysoқ kombinatsiyalarymen қamtamasyz etіledі. Alajd оса auytқulardyң barlyғy, tәrtіp boyynsha, azdy zhane kөptі tұraқty zhane onyң kөp zhyldyқ ortasha parametrlerі boyynsha ekozhүye tұraқtylyғynyң - zhergіlіktі zherdің geografiyalyқ zhane klimattyқ zhaғdaylaryna sәykes keletіn kәdіmgі өlshemnің, tүrlіk құramnyң, biomassanyң, өnіmdіlіktің shekarasynan хиляди shyқpaydy. Ekozhүyenің mұnday kүyі klimakstyқ atalady Dep. Ekozhүyenің maңyzdy ekologiyalyқ parametrlerіnің tұraқtylyғyn kөbіnese onyң хомео-стаза retіnde belgіleydі.

Ekozhүyenің tұraқtylyғy neғұrlym өlshemі boyynsha үlken zhane neғұrlym купуват zhane onyң tүrlіk zhane populyatsiyalyқ құramy Aluan tүrlі Bolsa, ол soғұrlym artyқ Bolado.

Gomeostazdy ұstap tұruғa tyrysyp, ekozhүyeler, soғan қaramastan, өzgerіsterge, damuғa, асо асо қarapayym tүrden kүrdelі tүrge өtuge қabіlettі.

Tabiғi alapattar Немес adamnyң қyzmetі әserіnen geografiyalyқ zhaғdaydyң Немес пейзаж tipіnің masshtabtyқ өzgerіsterі zhergіlіktі Ер biogeotsenozdary kүyіnің belgіlі өzgerіsterіne zhane БЛП қauymdastyқtyң ekіnshіmen үnemі auystyryluyna әkeledі. Mұnday өzgerіsterdі ekologiyalyқ победа ataydy Dep.

Bіrіnshі rettіk suktsessiyany azhyratady - Платен bolғan добре құrlyқ, zhalaңashtanғan analyқ тау zhynysy organizmderіmen (shegіngen teңіz Немес mұzdyқ, құrғaғan Kol, құm tөbeler, zhalaңash құzdar zhane қatқan лава zhane t.s.s.) bіrtіndep tyғyzdalu. Bұl zhaғdaylarda topyraқ tүzіlu protsesі sheshushі роля atқarady. Bastapқy үgіlu - temperaturalar tөmendeuіnің zhane ylғaldanu-dyң әserіnen mineraldyқ negіzdің bұzyluy zhane қopsuy - bakteriyalarmen, қynalarmen Sona soң sirek kezdesetіn БЛП yarusty pionerlіk өsіmdіktermen paydalanyluy mүmkіn bolatyn tіrshіlіk elementterіnің қanday га БЛП mөlsherіnің үyіndіsіn bosatady Немес қabyldaydy. Onyң Платен Болу, ал onym bіrge simbiotroftardyң zhane ұsaқ zhanuarlardyң Платен Болу topyraқtyң tүzіluіn zhane aumaқtyң асо kүrdelі өsіmdіk қauymdastyқtary seriyalarymen, іrі өsіmdіktermen zhane zhanuarlarmen bіrtіndep toltyryluyn edәuіr zhyldamdatady. Sonymen zhүye klimakstyқ kүyge deyіn damudyң barlyқ satylarynan өtedі.

Ekіnshі rettіk suktsessiyalardyң keltіrіlgen zaқymdanudan (dauyldyң, өrttің, kesіp aludyң седях zhүrudің, малък baғudyң, alқaptardy іske қosudyң saldarynan) keyіn қauymdastyқtyң berіlgen zherіne tәn bіrtіndep қalpyna Kelu Sipatov Bolado. Егер landshafttyң keybіr sipattamalary Немес климат tyқ zhaғdaylar өzgerse, ekіnshі rettіk победа nәtizhesіnde Платен bolғan klimakstyқ zhүye bastapқydan edәuіr erekshelenuі mүmkіn.

Ekozhүyelerdің дама suktsessiyalarғa keltіrіlmeydі. Ortanyң bұzyluy bolmaғanda bіrlіkten eleusіz, bіraқ tұraқty auytқular P г / R (mysaly, Salys-tyrmaly tүrde Zhas Ormandy) avtotroftar променена geterotroftar arasyndaғy ара қatystyң өzgeruіne әkeledі, barlyқ өnіm tolyғymen paydalanylatynday, бутер-катран aynalymyndaғy detrittіk tіzbekterdің biologiyalyқ Aluan tүrlіlіgіn zhane salystyrmaly maғynasyn bіrtіndep ұlғaytady. Адам нетна өnіm kөp bolғanda, monodaқyl basym bolatyn zhasandy ekozhүyeler damuynyң Немес победа-nyң bastapқy fazalarynda ғana biomassanyң eң kөp astyғyn aluy mүmkіn.

§5 Биосферен zhane onyң tұraқtylyғy

Биосфера - Gers қabyғy, Фондация barlyқ biologiyalyқ tүrler, sonyң іshіnde Адам да Омир sүredі. Biosferany, onyң қasietterіn zhane sipattamalaryn zerdeleu екология ғylymynyң azhyratylmas bөlіgі bolyp tabylady.

5.1 Биосферен tұzhyrymdamasynyң қalyptasuy. Биосферен evolyutsiyasy

Gers sharyndaғy tіrі organizmderdің қalyptasatyn tұtastyғy retіnde Биосферен turaly bastapқy tүsіnіkter Ер turaly ғylymdarda - geografiyada zhane geologiyada қalyptasқan. "Биосфера" terminіn avstriyalyқ геолог Едуард Зюс engіzdі. Ol "Произход на Алпите" (1973 гр.) Kіtabynda "Derbez биосфера" turaly tіrі organizmdermen құrylғan Zherdің erekshe қabyғy retіnde zhazady. Биосферен turaly keң taralғan іlіm VI Vernadskiyge tiesіlі. "Биосфера" kіtabynda (1926 гр.) Zhane keyіngі zhұmystarda Вернадски биосферата ұғymyna keңіstіktіk mazmұndy ( "tіrshіlіktің taralu плешив") engіzdі zhane biosferaғa қuatty tүrlendіrushі geologiyalyқ zhane geohimiyalyқ funktsiyany қosa zhazdy.

Биосферабұл жаhандық экожүйе, Жердің белсенді «қабықшасы», оның құрамы, құрылымы және энергетикасы тірі организмдердің планетарлық жиынтығымен – биосфера биожинағымен анықталады және бақыланады.

Биосфераның экологиялық тұжырымдамасы геология-геохимиялық тұжырымдамадан кейінірек, элементтердің биосфералық көшуінен (Вернадский бойынша) жаhандық биотикалық айналым туралы, сонан соң табиғи ортаны биотикалық реттеуге ауысты.

Жердің кескінін құруға қатысатын, тұтас планетарлық жүйе ретінде биосфераның жасы 1 млрд жылға бағаланады, алайда тірі құрылымдар Жерде бұрынырақ пайда болды. Ал қазіргі заманға жақын масштабтарда, биосфера юра кезеңінен бастап, кем дегенде 180 млн. жыл бар болады.

Zherdegі eң alғashқy organikalyқ zattar tsiandy sutek, цианамид, формамид zhane nitrilder negіzіndegі organikalyқ monomerler Болдън. Sona soң peptidter, nukleotidter zhane porfirinder Платен Болдън. Organikalyқ zattardyң әrі қaray kүrdelіlenuі makromolekulalardyң tұraқty kolloidty keshenderіnің Платен boluyna әkeledі, Olar aқparattyқ funktsiyalardy, МО - lalyқ tanyluғa, taңdalatyn katalizge zhane өzdіgіnen құrastyryluғa қabіlet-tіlіktі ielenedі. Bіrіnshі қarapayymdylarғa tәn kletkaly yadronyң negіzgі komponentterі Платен Bolado. Әrі қaray полимер құrylymdar - nukleotidter tіzbekterі sintezdeledі, olardan tұraқtylyққa іrіkteu nәtizhesіnde RNҚ zhane DNҚ (riboksi- zhane dizoksi- nukleina қyshқyldary) tүzіlgen. Әrі қaray fotosintezdeytіn bakteriyalardyң Платени boluymen, fotosintezdің дамски totyқtyrғysh atmosferaғa bіrtіndep auysudy қamtamasyz etedі. Aldymen organizmderdің koloniyalyқ Sona soң kөp kletkaly tүrlerі Платен Bolado, barlyқ tіrshіlіk patshalyқtary қalanady.

Atmosferanyң oksigenatsiyasy zhane озон қabatynyң Платен Болу құrlyққa aldymen amfibiyalyқ Sona soң Ер betіndegі өsіmdіkter променена zhanuarlardyң shyғuyn mүmkіn etedі. Bұl bioaluan tүrlіlіktің zhane Биосферен biomassasynyң ұlғayuyna қuatty sekіrіs berdі, biotikalyқ aynalymnyң әrі қaray kүrdelіlenuіne zhane zhetіluіne әkeledі. Құramynda қorektіk ұyymnyң barlyқ deңgeylerі бар kүrdelі ekologiyalyқ zhүyeler Платен Bolado.

Әrі қaray өsіmdіkter променена zhanuarlardyң barlyқ іrі taksondarynyң negіzgі evolyutsiyalyқ tүrlerі zhүyelі auysty. Berіlgen dәuіrge (devonnan keyіngі uaқyt) Модерен петобой zamanғa zhaқyn planetanyң keskіnіn құruғa обиколка keledі: kontinentterdі ornalastyru, klimatty tұraқtylandyru, tіrshіlіk toptaryn қalyptastyru. Biosferanyң ОРТ құraytyn funktsiyasy zhane onyң хомеостаза-zyn biologiyalyқ baқylau tolyғymen құryldy.

Модерен петобой Биосферен bүkіl organikalyқ әlemnің onyң өlі tabiғatpen өzara әrekettesuіnde ұzaқ Tarija damuynyң қorytyndysy bolyp tabylady. Осите дама protsesіnde biosferada өzara baylanysқan protsester променена құbylystardyң kүrdelі zhelіsі Платен Болдън; abiotikalyқ zhane biotikalyқ faktorlardyң өzara әrekettesuіnің arқasynda Биосферен үnemі қozғalysta zhane damuda Bolado.

Tіrі zattar zhahandyқ роля atқarady. Ezhelgі mikroorganizmder, өsіmdіkter zhane zhanuarlar қazbaly otyndardyң, әk Tastar, fosforitter қalyңdyқtarynyң kүshtі қorlaryn, kүkіrt, keybіr rudalar zhane balshyқty zhynystar zhinaluyna қatysқan. Zattar tіrshіlіgіnің kөshіp-қonuy kөbіnese landshafttar променена tabiғi aymaқtardyң қalyptasuyn anyқtady. Photosynthesis atmosferanyң Модерен петобой құramyn қamtamasyz ettі, oғan ortanyң totyғu totyқsyzdandyru-тепе-teңdіgі, planetadaғy radiatsiyalyқ zhane Zhylu режим, Gers betіne zhetetіn кун zharyғynyң spektrlіk құramy baylanysty Bolado. Өsіmdіk zhamylғysy су balansyn, ylғaldyң үlestіrіluіn zhane үlken keңіstіk-terdің klimattyқ erekshelіkterіn anyқtaydy. Tіrі organizmder auanyң, mұhittyң, өzenderdің zhane kөlderdің өzdіgіnen tazartyluynda үlken роля atқarady, olarғa tabiғi sulardyң tұzdyқ құramy zhane kөptegen himiyalyқ zattardyң құrlyқ пени mұhit arasynda үlestіrіluі baylanysty Bolado. Өsіmdіkterdің, zhanuarlardyң zhane mikroorganizmderdің arқasynda topyraқ tүzіledі zhane onyң құnarlylyғy saқtalady.

Sonymen, tіrі organizmderdің zhiyntyғy - Биосферен BIOTAS - kүshtі tүzetіn zhane Horta Horta retteytіn funktsiyany ielenedі. Onyң zhұmysy barlyқ mүshelerіnің, sonyң іshіnde adamnyң да Омир sүru zhaғdaylaryn қamtamasyz etuge baғyttalғan. Ol tіrі organizmder zhiyntyғynyң газ kontsentratsiyalyқ, biohimiyalyқ, totyғu-totyқsyzdandyru zhane aқparattyқ funktsiyalarynan құralady. Olardyң barlyғy bіrge tіrshіlіk elementterіnің zhaһandyқ biotikalyқ aynalymyn zhane oғan sәykes biogendі energetikalyқ tsikldі zhүzege asyrady.

5.2 V. Vernadskiydің zhane биосферен ноосфера turaly іlіmі

VI Вернадски "Биосфера shekterі eң aldymen Omirdin бар Болу өrіsіmen қamtamasyz etіlgen" Dep sanaғan, biosferany "Ер қyrtysynyң өmіrmen zhanasқan, ұyymdastyrylғan, anyқtalғan қabyқshasy" retіnde anyқta-ғan zhane "Биосфера geologiyalyқ mәңgі" Degen maңyzdy қorytyndy zhasaғan. Vernadskiydің aytuy boyynsha biosferany substantsiyalardyң tөrt категория-Сай құraydy:

- Tіrі затягане - barlyқ tіrі organizmder - mikroorganizmderdің, saңyrau-құlaқtardyң, өsіmdіkter променена zhanuarlardyң zhiyntyғy, olardyң aktivtі biomassasy;

- Biogendі затягане - өlі organikanyң әr tүrlі pіshіnderі, tіrshіlіktі shyғu tektі shymtezek, kөmіr, mұnay zhane газ Согндал-ак shөgіndі karbonattar, fosforitter zhane t.b;.

- Biologiyalyқ enzhar затягане - abiogendі shyғu tektі mineraldyқ zhynystary бар tіrі zattyң zhane zhane biogendі zattardyң қospalary (topyraқ, лай, tabiғi консулски, mұnayly taқta Tastar, bitumdy құmdar);

- Enzhar затягане - tіrі organizmderdің қyzmetіmen eshқalay baylanyspaғan тау zhynystary, mineraldar (Ер қyrtysynyң atқylama тау zhynystary, magmalyқ rudalar, olardyң abiogendі tүrlenu Onimderi zhane TB).

VI Вернадски boyynsha, tіrі organizmderge maңyzdy geohimiyalyқ kүsh rolі bөlіnedі, ол Olar қamtamasyz etetіn geologiyalyқ құrylymdardyң, zattar aynalymdarynyң tүzіlu zhane rұқsat etіlu, zherdің қatty (литосферата), Su (хидросферата) zhane AUA (атмосфера) қabyқtarynyң mehanizmderіnde bastapқy "tүrlendіrushі" roldі atқarady.

Tіrі zattyң geologiyalyқ rolіnің zhane himiyalyқ aktivtіlіgіnің sebebі kelesіde:

- Tіrі organizmder fermentterіnің arқasynda өzіnің denesіnde азот molekulalaryn kәdіmgі temperaturada zhane қysymda (өnerkәsіpte атмосфера-lyқ azotty baylanystyru т = 500 0 C 30 ... 500 zhane атмосфера қysymda mүmkіn Bolado) belgіleydі;

- Tіrі organizmderde zattar Алмас protsesіnde himiyalyқ reaktsiyalar-dyң zhyldamdyғy БЛП deңgeyge Немес bіrneshe deңgeyge ұlғayady (zhauyn құrttary 150-200 zhyl іshіnde өzderі arқyly topyraқtyң metrlіk қabatyn өtkіzedі);

- Tіrі organizmder bүkіl бос keңіstіktі zhyldam aluғa (igeruge) қabіlettі (един хектар өsіmdіkter zhapyraқtarynyң Auda 8 ... 10 хектара құraydy);

- Tіrі organizmderdің қozғalysy enzhar ғana Emesa, sonymen bіrge aktivtі (су aғysyna, auyrlyқ kүshіne, AUA aғyndary қysymyna);

- Sonymen bіrge zhoғary физик himiyalyқ aktivtіlіktі saқtap, Омир sүru kezіndegі tұraқtylyқ zhane өlgen soң zhyldam shіru;

- Әr tүrlі zhaғdaylarғa zhoғary beyіmdіlіk;

- Tіrі Zatti zhaңartudyң zhoғary zhyldamdyғy (ол ОРТ eseppen Биосферен н ushin - 8 zhyldy, құrlyқ ushin - 14 zhyldy, mұhit ushin 33 kүndі құraydy).

Модерен петобой zamanғy teoriyalyқ amaldar biosferanyң құrylymy zhane funktsiyalary turaly tүsіnіkterge tүzetu engіzedі. Іstің zhayy mynada: tereң Ер қoynaularynda (kөmіr, mұnay zhane TB) zhatatyn biogendі zhane biologiyalyқ enzhar zattardyң edәuіr bөlіgі, olardyң қanday га БЛП mөlsherі adammen Биосферен keңіstіgіne zhasandy shyғarylsa да, aғymdaғy tabiғi biotikalyқ aynalymnan іs zhүzіnde shyғarylғan. Sondyқtan Olar osynday siyaқty biosferaғa zhatpaydy; oғan geologiyalyқ өtken uaқytta қalyptasқan zhane kөmіlgen Tabigat komponentterі Emesa, Модерен петобой zamanғy zhaһandyқ biotanyң baқylauynda bolatyn zattar променена protsester, elementter променена sipattamalar ғana tәn.

Tіrі organizmderdің biosferada үlestіrіluі 1.9 surette berіlgen. Basқa geosferalarmen salystyrғanda Биосферен naқty shekaralary бар tұtas Орта bіldіredі. Модерен петобой zamanғy biosferada tіrі organizmderdің barlyқ zhiyntyғy zhane Модерен петобой uaқytta tabiғi biotikalyқ aynalymғa қatysatyn, yaғni tіrі organizmderdі tұtynudyң, tasymaldaudyң zhane өndіrudің baқylauynda bolatyn litosferanyң, gidrosferanyң zhane atmosferanyң barlyқ zattary zhatady. Әr tүrlі deңgeylі biozhүyelerdің tyғyz funktsionaldyқ Bailanys biosferany menshіktі хомеостаза бар zhane ОРТ organizmderіn (sonyң іshіnde adamdy да) қorshaғan biotikalyқ retteudі zhүzege asyratyn, tereң shoғyrlan-ғan zhane өzdіgіnen retteletіn zhaһandyқ zhүyege tүrlendіredі.

Biosferanyң tіrі zaty 98% -ғa Ер betіndegі өsіmdіkterdің, saңyrau-құlaқtar променена mikroorganizmderdің biomassasymen berіlgen. Zhanuarlar tіrі zattyң zhalpy massasynyң 1,4% ғana құraydy. Salystyrmaly tүrde Ал biomassada zhanuarlardyң Сана өsіmdіkter tүrlerіnің sanynan tөrt ESE artyқ Bolado. Sonymen bіrge құrlyқtaғy zhanuarlardyң Сана tүrlerdің zhalpy sanynan 93% -dy құraydy, ал су zhanuarlary tүrlerdің тек 3% ғana құraydy. Tүr tүzіludің құrlyқta өte basym Болу basym kөpshіlіgіnde omyrtқasyzdarғa - zhәndіkterge zhatady, ал omyrtқalylar arasynda eң үlken tүrlіk Aluan tүrlіlіk balyқtarғa tәn. Biosferanyң bүkіl biomassasy 4,9 трлн. zhuyқ құraydy тон.

Adamnyң tehnogendі қyzmetіnің nәtizhesіnde Ер biosferasy tүpkіlіktі tүrlenedі zhane Vernadskiydің anyқtamasy boyynsha, ноосфера - "aқyl sferasy" Bolado. Ноосферата - bіzdің planetamyzdaғy geologiyalyқ құbylys, Адам Фондация alғash PET eң іrі geologiyalyқ kүsh Bolado. Ноосферата - zhaһandyқ auқymdaғy aқyldy, ғylymi negіzdelgen әreketter alemi.


Sporalar, mikroorganizmder Apobiosfera

100 000 m

Подземни местообитания

Подземни местообитания

Подземни местообитания

Artebiosfera

Parabiosfera Stratobiosfera

50 000 m

От 10 000 m

Stratobiosfera

Parabiosfera

От 20 000 m

2000 m

биосфера

Gers astyndaғy mekendeu Орна

-10 000 м

-100м

-1000м

Disfotosfera

Teplurosfera

Giposfera

Tүptіk shөgіndіler organizmderі


1.9-Suret - Tіrі organizmderdің biosferada үlestіrіluі zhane onyң bөlіnuі


5.3 Модерен петобой zamanғy биосферата. Biosferaғa antropogendі әser ETU

Модерен петобой zamanғy Биосферен БЛП zherge shoғyrlanғan antropogendі әserde Bolado. Bұl әser adamzat tarihynyң eleulі bөlіgі boyynda zhүzege asyrylғan, bіraқ soңғy ekі zhүz zhyldyқ іshіnde (industriyalyқ өrkeniet dәuіrі) kөp ESE kүsheydі zhane biosferanyң eleulі sandyқ zhane sapalyқ өzgerіsterіne әkeldі. Adamzat өrkenietі planetada zhasandy zhasalғan obektіlerdің kөp қabatty қanyққan sferasy tүrіnde Жана zhaһandyқ materialdyқ zhүyenің Платен boluyn қamtamasyz ettі. Adamdar Technosphere құryp, өzіnің ekologiyalyқ қuysyn aktivtі keңeytedі.

Technosphere - bұl adamdardyң aspaptyқ zhane tehnikalyқ өndіrіstіk қyzmetіnің әserіnde bolatyn zhane оса қyzmet Onimderi Alyp zhatatyn planetarlyқ keңіstіk.

Ekologiyalyқ kөzқarastan bұl evolyutsiyanyң uaқyt boyynsha soңғy kezeңі, ол adamnyң қyzmetіmen қamtamasyz etіlgen zhane Gers tabiғatyna aқyrynda, biosferanyң тепе-teң zhұmys іsteuіn zhane biotikalyқ aynalymnyң tұyyқtalғandyғyn өzgertetіn zhane bұzatyn zattar, kүshter zhane protsester.

Antropogendі әser kүshtі geologiyalyқ zhane geohimiyalyқ фактор bolyp tabylady.

LG Bondarev (1997, 1999 LJ.) Tehnosferany bіrneshe қosalқy zhүyelerge - subsferalarғa bөledі:

- "А" subsferasy - adamzat eңbegіnің barlyқ Onimderi променена tuyndylary;

- "T-1" subsferasy - otynnyң barlyқ tүrlerі;

- "T-2" subsferasy - tehnogendі облекчение elementterі:. Karerler, shahtalar, arnalar, үyіndіler, plotinalar zhane t.s.s;

- "P" subsferasy - tamaқ, sonyң іshіnde tіkeley baқylanatyn zhane adammen paydalanylatyn өsіmdіkter zhane zhanuarlar;

- "О" subsferasy - қaldyқtar.

Technosphere zatynda mұnday bөluden basқa, tehnikalyқ Zatti - Ondiris құraldarynyң aktivtі zhұmys іsteytіn bөlіgіn, yaғni қoldanystaғy құral-saymandardyң, stanoktardyң, mashinalardyң, mehanizmderdің, apparattar-dyң, Пеш ottyқtarynyң, reaktorlardyң zhane t.s.s. zhiyntyғy. Al tehnosferanyң barlyқ қalғan, aktivtі Emesa massasyn - үymeretterdі, ғimarattardy, kommunikatsiyalardy, alynғan тау zhynystary қaldyқ Myung-tardyң zhinaқtaluyn zhane TB - Tehnogendі затягане retіnde belgіleuge Bolado.

Adamnyң такива қorshaғan ortaғa әser ETU Sipatov променена masshtabtary onyң biosferadaғy ornynyң қosarlylyғymen anyқtalady. Bir zhaғynan, Адам - biologiyalyқ възрази ол қorektіk zhane energetikalyқ өzara әrekettesu променена beyіmdeludің zhalpy zhүyesіne kіredі. Bұl baylanystar zhүyesіnde Адам tүr retіnde geterotrofty consum- НЛП - aerobty Алмас tipі бар polyphage қuysyn ALADI.

Ekіnshі zhaғynan, adamzat zhoғary damyғan әleumettіk zhүyenі bіldіredі, ол ortaғa tehnikalyқ, tұrmystyқ, Madeni қazhettіlіktermen tudyrylғan zhane ғylymnyң, технологии промениха mәdeniettің damuyna қaray үdemelі өsetіn биология-lyқ Emesa talaptardyң keң sheңberіn ұsynady. Nәtizhesіnde tabiғi (zhane eң aldymen biologiyalyқ) resurstardy paydalanu masshtabtary adamnyң таза biologiyalyқ қazhettіlіkterіn eleulі zhoғarylatady. Osyғan baylanysty биология и giyalyқ resurstardy қayta paydalanu zhaғdayy Платен Bolado, tabiғi қorektіk baylanystar bұzylady, aynalymғa қaytarylmaytyn organikalyқ zattyң үlesі Artada.

Adamnyң әleumettіk-tehnikalyқ қazhettіlіkterі қorshaғan ortadan biogendі aynalymғa kіrmeytіn zhane sәykesіnshe alғashқy kүyіne қaytyp kelmeytіn zhane қayta zhaңartylmaytyn zattardy shettetumen baylanysty. Donkey қayta zhaңartylmaytyn resurstar problemasy Платен Bolado. Өz kezegіnde, biogendі zhane abiogendі zattardy tehnologiyalyқ қayta өңdeytіn kөptegen өnіmder aynalymғa kіrmeydі: Olar erekshe biologiyalyқ ydyratқysh-опаковки bolmay ydyramaydy, biosferany lastaғyshtar retіnde (mysaly, пластмаса bөtelkeler) zhinaқtalady. Sonymen, biosferanyң lastanuy - Модерен петобой sharuashylyқtyң zamanғy tүrlerіnің tіkeley saldary. Қorshaғan ortaғa shyғarylatyn kөptegen өnіmderdің ulylyғy tabiғi biologiyalyқ zhүyelerdің құrylymy променена funktsiyalaryn bұzady, yaғni Адам өmіrіnің biologiyalyқ zhaғdaylaryn bұzady.

Berіlgen daғdarys zhaғdayynan shyғu tabiғi resurstardy paydalanu ushin ғana Emesa, sonymen bіrge Olard saқtau zhane kөbeytu ushin adamzattyң aқylyn paydalanuda bolyp tabylady. Problemany Sesa ekonomikalyқ maңyzdy tүrlerdің sanyn zhane biologiyalyқ aktivtіlіgіn baғyttalғan tүrde baқylauғa zhane berіlgen қasietterі бар zhasandy ekozhүyelerdі құruғa sheyіn, adamnyң biosferalyқ protsesterge aktivtі retteushі aralasuyn kөzdeydі. Осите mіndettі sheshudің negіzіnde әr tүrlі rangty biologiyalyқ zhүyelerdің құryluy променена zhұmys іsteuіnің tabiғi zaңdaryn tereң bіlu zhatuy tiіs.

Adamdar biologiyalyқ наложително printsipіn sezіnuge keluі tiіs (T. Sutta 1988гр.), Ol adamnyң tіrі қaluy полюси tіrshіlіk saқtalғanda ғana mүmkіn bolatynyn tүsіnuge negіzdelgen.

5.4 V. Vernadskiydің biogeohimiyalyқ zaңdary





; Дата: 04.01.2014; Просмотров: 1174 ; Нарушаването на авторските права? ;


Ние ценим Вашето мнение! Беше ли полезна публикуван материал? Да | не



ТЪРСЕНЕ:


Вижте също:



zdes-stroika.ru - Studopediya (2013 - 2017) на година. Тя не е автор на материали, и дава на студентите с безплатно образование и използва! Най-новото допълнение , Al IP: 66.102.9.22
Page генерирана за: 0.131 сек.